Dodenherdenking 2026

Samen onze vrijheid groot maken

Ik ga een jaar terug in de tijd. Het was begin mei 2025. Mijn eerste keer Bevrijdingsdag vieren in Voorne aan Zee. En het was meteen een heel bijzondere editie. Onder de stralende zon werd de Biberbunker feestelijk heropend. Ik mocht in een Willy’s Jeep uit 1944 samen met tientallen veteranen onderdeel zijn van de herdenkingsrit van 80 kilometer over Voorne-Putten met een enorme karavaan historische legervoertuigen. En na een ingetogen Dodenherdenking volgde de hoopgevende muziek van het Herdenkings- en bevrijdingsconcert in de Sint-Catharijnekerk, waarna ik in Wageningen om middernacht hardlopend met het bevrijdingsvuur de Grebbeberg op liep. Al deze momenten waren elk afzonderlijk al mooi en bijzonder. Wat het voor mij echter zo speciaal maakte, was wat er in dat 'samen onze vrijheid vieren' ontstond. Tussen onze veteranen en de vele vrolijke inwoners van Voorne aan Zee voelde ik een verbondenheid en een dankbaarheid die mij dieper raakten dan ik vooraf had gedacht. Hoe Nederland die meidagen van 1945 werkelijk heeft beleefd, na vijf jaar oorlog en ontberingen, dat kunnen wij ons uiteraard niet inbeelden. Alleen wie erbij was, weet hoe zoet en soms bitterzoet die heroverde vrijheid toen smaakte. Maar met heel veel fantasie en inlevingsvermogen, brachten die zonnige, feestelijke dagen van vorig jaar je een heel klein beetje terug naar toen.

Het vieren van 80 jaar vrijheid was, met andere woorden, een heel bijzonder jubileum. Maar 80 jaar vrijheid was om nog een andere reden memorabel. Want nog nooit in de geschiedenis is er in West-Europa zo’n lange aaneengesloten periode van vrede geweest. En dat was met recht het vieren waard. Nu, 81 jaar later, zien we de vrijheid in de wereld om ons heen echter in sneltreinvaart afbrokkelen. Ook in Europa en vaak op een ondenkbare manier.

De Russische agressie in Oekraïne woekert onverminderd voort, op nog geen drie dagen rijden van hier. De Verenigde Staten, nota bene het land dat een sleutelrol speelde bij de bevrijding van Europa in de Tweede Wereldoorlog, vindt annexatie van de Donbas door Rusland een volkomen acceptabele voorwaarde voor vrede. En uitgerekend de president van diezelfde Verenigde Staten dreigt bloedserieus Groenland, onderdeel van NAVO-bondgenoot Denemarken, te annexeren. Het Midden-Oosten is in een vacuüm van oorlog en ellende terechtgekomen en China gedraagt zich steeds agressiever ten opzichte van het vrije Taiwan. Vrede, democratie en de liberale rechtstaat waren ooit een ideaal voor miljoenen onderdrukte mensen. Maar die concepten lijken hun aantrekkelijkheid meer en meer te verliezen. Ook binnen democratieën zelf. Zelfs in Nederland, nog altijd een van de meest vrije landen ter wereld, heeft ongeveer een derde van de bevolking in bepaalde situaties sympathie voor meer autocratische vormen van bestuur. 'Founding father’ van de Verenigde Staten Benjamin Franklin waarschuwde tweeënhalve eeuw geleden al: “wanneer je vrijheid inruilt voor veiligheid, verlies je beide”. We maken onze vrijheid te klein. En wat klein is, zie je snel over het hoofd. En iets wat je maar lang genoeg over het hoofd ziet, raakt steeds verder uit beeld.

En dus moeten we onze vrijheid weer groot maken. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Maar er is hulp. Hulp uit onverwachte hoek. We kunnen onze vrijheid namelijk weer de grootsheid geven die het verdient, als we bereid zijn ons te laten inspireren door verhalen. Verhalen van mensen die grote betekenis hebben gehad voor de vrijheid van anderen. Soms door niet iets groots, maar juist iets persoonlijks te doen. Ik neem u graag mee in een aantal inspirerende voorbeelden. Heel dichtbij, maar ook verder weg.

Binnenkort onthul ik in Oostvoorne aan de Zandweg een herdenkingsbord voor de familie Braal. Hun verhaal is nog weinig bekend, maar een fascinerend voorbeeld van mensen die grote betekenis hebben gehad voor de vrijheid van anderen. Want tijdens de oorlog hebben Frans en Mies Braal in hun woning meer dan 25 mensen laten onderduiken. Met gevaar voor eigen leven. Zo verbleven de Britse ‘gunner’ Alan Sinden en de Canadese vlieger Philip Phocailo, die beiden zelf als oorlogsvlieger een rol speelden bij de strijd voor onze vrijheid, een tijd bij het echtpaar aan de Zandweg. Hoewel Sinden later bij toeval door de Duitsers werd ontdekt, overleefden beide vliegers de oorlog. Frans en Mies Braal stelden hun huis beschikbaar. En dat had grote betekenis.

Na de oorlog lag Europa in puin. Het negatieve sentiment jegens Duitsland was enorm en het wantrouwen reusachtig. En van een levensvatbare economie was nauwelijks nog sprake. Maar naast het even lovenswaardige als visionaire European Recovery Plan van George C. Marshall, toenmalig Amerikaans Minister van Buitenlandse zaken van de Verenigde Staten, het bekende ‘Marshall Plan’, speelden twee mannen in die periode misschien wel de belangrijkste rol: de Duitse Bondskanselier Konrad Adenauer en de Franse president Charles de Gaulle. Ondanks de zeer recente oorlog tussen hun landen en ondanks al het wantrouwen, durfden zij een hechte, persoonlijke relatie aan te gaan. Een relatie die verzoening in Europa mogelijk maakte en de basis vormde voor die inmiddels 81 jaar vrede op ons continent waar ik over sprak. Onder zulke omstandigheden kiezen voor vriendschap en niet voor wantrouwen en haat, is heel persoonlijk en heel moedig. En daardoor van enorme betekenis.

En tot slot een recent voorbeeld. Mahsa Amini, een jonge Iraanse vrouw. Zij droeg niet langer een hoofddoek, maar droeg wel het verlangen naar vrijheid en gelijkwaardigheid van miljoenen Iraanse vrouwen. Het handelen van één jonge vrouw bracht een heel regime bijna aan het wankelen. Een persoonlijk gebaar van verzet met grote consequenties. Ook voor haarzelf.

Al deze dragers van onze vrijheid waren heel verschillende mensen. Mensen met andere karakters, met andere rollen in de maatschappij, met andere achtergronden. En tegelijkertijd hadden ze allemaal één ding gemeen: door iets persoonlijks te doen, maakten ze de vrijheid van anderen groot. Eind 18e eeuw zei de Ierse advocaat en politicus John Philpot Curran al dat “eeuwige waakzaamheid de prijs van vrijheid is”. En hij had gelijk. Laten we die waakzaamheid samen vorm en inhoud geven. Niet door te moraliseren. Niet door negatief te zijn. Maar door ons te laten inspireren door dappere mensen die met persoonlijke keuzes grote betekenis hadden voor de vrijheid van anderen en ons allemaal.

Laten we samen onze vrijheid weer groot maken. Zodat we de euforie van vrijheid uit 1945 niet alleen uit de boeken kennen, maar elk jaar vieren alsof het de eerste keer is.

Dank u wel.