Onthulling gedenkteken Mies en Frans Braal

Wat bijzonder hier vanmorgen samen te zijn in Oostvoorne voor een heel bijzonder moment: de onthulling van een herdenkingsbord voor Mies en Frans Braal. En het is extra bijzonder, omdat we in het gezelschap zijn van mensen die zelf bij het echtpaar ondergedoken hebben gezeten en de kinderen en kleinkinderen van Mies en Frans. Wat fijn dat u er bent! And a very special welcome to the children en grandchildren of Mr. and Mrs. Braal all the way from Canada. I’m afraid I have to continue in Dutch, but I have provided you with an English copy of this speech. En speciale dank aan de bewoners van Zandweg 54 voor de gastvrijheid en het mogelijk maken van dit moment.

In oktober herdachten we bij de Sipkesslag in Oostvoorne de dappere evangelist Leendert van der Meer. Op 4 december herdachten we aan de Meeldijk in Zwartewaal de gebroeders Koene. Op 6 december herdachten we bij de duinen in Rockanje Vader Jan en zijn zonen WIllem en Henk van der Zee, Johannes Groeneveld, Willem de Waal en Cornelis Langedoen. Op 19 december herdachten we Jan en Hugo Hoogvliet. Vorige maand stonden we op 4 en 5 mei stil bij 81 jaar bevrijding en vrijheid en herdachten we de gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog en de oorlogen daarna. En afgelopen week, op 6 juni, herdachten we het feit dat 82 jaar geleden Operation Overlord, de invasie van Normandië door de Geallieerden begon, de invasie die de start vormde van de bevrijding van Europa.

Dat herdenken doen we niet voor niets. Al die herdenkingen hebben een enorme betekenis. Het betekent dat we steeds opnieuw met de neus op de feiten worden gedrukt hoe kwetsbaar onze vrijheid is en dat de vrijheid van velen zo vaak afhankelijk is van de moed en opoffering van anderen.

En vandaag is het maandag 15 juni. En voegen we opnieuw een schakel aan de keten van herdenkingen toe.

Maar die herdenkingen betekenen ook iets anders. Het betekent dat we nooit stoppen met na te denken over onze geschiedenis. En hoe die geschiedenis tot stand is gekomen. Het blijft bijzonder dat, door te blijven graven in onze geschiedenis, er soms nieuwe verhalen naar boven komen. Verhalen die we soms al een beetje kenden, maar die een nog veel grotere betekenis bleken te hebben. Verhalen waarvan de hoofdrolspelers het verdienen om ook nu, of misschien wel juist nu, verteld te worden. En het verhaal van Mies en Frans Braal is precies zo’n verhaal.

Mies en Frans Braal waren heel bijzondere mensen. Onverschrokken, dapper, maar vooral ook heel doortastend. Wat zij hebben betekend voor het verzet tegen de Duitse bezetter, maar vooral voor het leven van zo veel mensen in de oorlog, is van grote betekenis geweest. Ik heb in mijn toespraak op 4 mei al kort aan het echtpaar Braal gememoreerd, het doet mij enorm veel deugd vandaag uitgebreider bij hun grote verdiensten stil te kunnen staan.

Want dat die verdiensten groot zijn, is heel evident. Het echtpaar Braal vestigde zich in 1938 aan de Zandweg in Oostvoorne en vormde vanaf eind 1941 de spil van het geweldloze verzet tegen de Duitse bezetter. Het vervalsen van persoonsbewijzen, het verspreiden van informatie en vooral uiteindelijk het opvangen van tientallen kwetsbare mensen. Joodse kinderen, ondervoede stadskinderen en neergeschoten oorlogsvliegers. Alleen al in de genadeloze hongerwinter van ‘44 - ‘45 vonden maar liefst 26 onderduikers bij Frans en Mies een veilige schuilplaats. Als medewerker van Provinciale Waterstaat ging Frans vaak met een vervalst persoonsbewijs op pad en ging dan zonder blikken of blozen de zwaar bewaakte Spijkenisserbrug over. In zijn kielzog nam hij dan “werkpersoneel” mee, in werkelijkheid verzetslieden of onderduikers. En die werden eerst aan de Zandweg en later aan de Groeneweg opgevangen.

En het was de slimme Mies die het voor elkaar kreeg dat in Oostvoorne alles zo geregeld werd dat én grote groepen mensen opgevangen konden worden én niemand werd ontdekt. Haar organisatietalent en mentale lenigheid bleken buitengewoon.

Exemplarisch voor de koelbloedigheid van Mies Braal is het verhaal van de Canadese vlieger Philip Pochailo. Nadat zijn Lancaster bommenwerper neer was geschoten en hij in een weiland nabij Nieuwenhoorn met zijn parachute was geland, kwam hij via een omweg terecht bij het gezin Braal. Een opvallend detail: hij had als schuilnaam Henk Poldervaart gekregen, toen en nu nog altijd een veel voorkomende naam op Voorne Putten.

Pochailo was op een dag met Mies in de keuken van het huis aan de Groeneweg toen ineens heel onverwacht een Duitse officier in de keuken stond. De Duitser vertelde op zoek te zijn naar een geschikte plek voor een veldhospitaal en vroeg Mies wie deze man was. “O, dat is mijn neef”, antwoordde Mies heel kordaat. Niet lang daarna kwam de officier terug met de boodschap dat hij geen geschikte plek had gevonden. Hij nam afscheid van Mies Braal en wenste haar veel succes met haar “neef”.

Een fascinerende anekdote over de koelbloedigheid van Mies en een Duitse officier die heel goed snapte wat er gaande is, maar er toch voor koos de andere kant op te kijken. Het geeft aan hoe riskant het werk was van het echtpaar Braal en dat het gevaar altijd op de loer lag. Dat zij zoveel mensen succesvol hebben kunnen laten onderduiken, naast de andere verzetsactiviteiten, blijft een fascinerend staaltje van lef, inventiviteit en moed.

Temidden van al deze razend spannende verhalen, komt nog iets anders naar voren. Wanneer je kijkt naar de wijze waarop de Canadese piloot Pochailo bij de Braals terecht is gekomen, kan dat alleen tot stand zijn gekomen als sprake is geweest van goed gecoördineerde samenwerking tussen meerdere verzetsgroepen. En dan wordt duidelijk dat er grote overlap is geweest tussen de activiteiten van Leendert van der Meer, de familie Langedoen, de familie van der Zee en vader en zoon Hoogvliet. Sterker nog, Alan Sinden, de Britse neergeschoten vlieger die bij de Hoogvliets bij toeval door de Duitsers werd ontdekt, heeft eerst bij Frans en Mies Braal ondergedoken gezeten. Met andere woorden: al die dappere verzetstrijders, die stonden niet op zichzelf. Die werkten samen. Vaak in goed georganiseerde netwerken. Het is heel waarschijnlijk dat Leendert van der Meer, de gebroeders Koene en de families Langendoen en Van der Zee elkaar gekend hebben. En dat komt nu, ruim 80 jaar later, steeds meer aan het licht.

Er is echter een wezenlijk verschil tussen Mies en Frans Braal en die vele andere verzetsstrijders. Het echtpaar Braal overleefde de oorlog, emigreerde naar Canada en hoewel zij zowel in de VS als in Canada uitgebreid zijn gedecoreerd, raakten zij hier toch eigenlijk een beetje in de vergetelheid. En dat is allerminst terecht.

En daarom is het des te mooier deze twee bijzondere, dappere mensen vandaag hier in Oostvoorne postuum, ten overstaan van hun kinderen en kleinkinderen en zelfs de mensen die zij hebben gered de eer te bewijzen die hen toekomt. We kunnen heel veel leren van dit nuchtere, dappere en inventieve echtpaar. Hun daden inspireren om het belang van onze vrijheid extra te koesteren. We zijn hen immens grote dank verschuldigd en het is mij een grote eer die dank hier uit te spreken.

Ik wil ook graag mijn dank uitspreken aan Edwin Langstraat en Bouwen Torreman. Door hun onderzoek zijn we heel veel nieuwe facetten van de de geschiedenis te weten gekomen. Echt historisch onderzoek van de bovenste plank en een groot compliment waard. Ik zou dan ook willen zeggen: de bevindingen over Frans en Mies Braal uit dit belangwekkende onderzoek inspireren tot een vervolg. Dus laten we blijven onderzoeken. Blijven herdenken. En blijven leren. Dan zijn de daden van Frans en Mies Braal niet tevergeefs geweest.

Dank u wel.